Cyfrowy kamień milowy: Ustawa o zarządzaniu danymi weszła w życie. Co zmieniają nowe przepisy?
Polska wkroczyła w nową erę gospodarki opartej na danych. 23 lipca 2026 roku weszła w życie ustawa o zarządzaniu danymi, która wdraża do krajowego porządku prawnego unijne przepisy aktu o zarządzaniu danymi (Data Governance Act – DGA). Nowa regulacja ma zrewolucjonizować sposób, w jaki obywatele, firmy oraz instytucje naukowe wymieniają się informacjami, kładąc jednocześnie nacisk na najwyższe standardy bezpieczeństwa, prywatności i transparentności. Według zapowiedzi rządu, przepisy te stanowią potężny impuls dla rozwoju innowacji oraz krajowego rynku technologicznego.
Nowy model pośrednictwa: Bezpieczna wymiana danych w UE
Kluczowym elementem nowej ustawy jest wprowadzenie zupełnie nowego modelu pośrednictwa w dostępie do danych. Rozwiązanie to ma na celu zbudowanie mostu zaufania pomiędzy podmiotami, które danymi dysponują, a tymi, które chcą je efektywnie wykorzystać w celach biznesowych czy naukowych.
Najważniejsze założenia tego modelu to:
-
- Neutralność i bezstronność: Podmioty funkcjonujące jako pośrednicy nie będą mogły wykorzystywać przesyłanych danych do innych celów niż usługa wymiany.
- Wzrost zaufania rynkowego: Jasne reguły prawne mają zachęcić firmy i obywateli do bezpieczniejszego i chętniejszego dzielenia się zasobami.
- Nowy sektor biznesu: Przepisy otwierają drzwi dla powstania wyspecjalizowanych przedsiębiorstw działających jako licencjonowani pośrednicy danych na terenie całej Unii Europejskiej.
Nad prawidłowym i zgodnym z prawem funkcjonowaniem pośredników w Polsce czuwać będzie Prezes Urzędu Ochrony Danych Osobowych (UODO).
Altruizm danych: Podziel się informacją dla dobra wspólnego
Ustawa wprowadza i formalizuje pojęcie altruizmu danych. Jest to mechanizm umożliwiający każdemu obywatelowi oraz przedsiębiorstwu dobrowolne i nieodpłatne udostępnienie swoich danych dla celów wyższej użyteczności publicznej.
-
- Zastosowanie: Dane przekazane w ten sposób mogą posłużyć m.in. do zaawansowanych badań medycznych (np. nad nowymi lekami), projektów naukowych czy analiz środowiskowych.
- Gwarancja bezpieczeństwa: Proces ten będzie realizowany za pośrednictwem oficjalnie zarejestrowanych w Unii Europejskiej organizacji altruizmu danych.
- Nadzór państwowy: Aby wykluczyć ryzyko nadużyć, podmioty te – podobnie jak pośrednicy rynkowi – będą podlegały ścisłej kontroli ze strony Prezesa Urzędu Ochrony Danych Osobowych.
Dane chronione: Prostszy dostęp do zasobów publicznych
Nowe prawo reguluje również niezwykle istotną kwestię wykorzystywania zasobów znajdujących się w posiadaniu podmiotów publicznych, które do tej pory były trudne do pozyskania ze względu na prawa osób trzecich. Mowa tu o tzw. danych chronionych, do których zaliczają się m.in.:
-
- Informacje objęte tajemnicą przedsiębiorstwa.
- Dane chronione prawami własności intelektualnej.
- Dane osobowe.
Ustawa o zarządzaniu danymi wprowadza przejrzyste i uproszczone procedury składania wniosków o dostęp do takich baz dla obywateli, naukowców i startupów, przy jednoczesnym rygorystycznym zachowaniu poufności.
W procesie tym wdrożono dwustopniowy system wsparcia i kontroli:
-
- Wsparcie merytoryczne: Podmioty publiczne w bezpiecznym udostępnianiu danych wspierać będzie Prezes Głównego Urzędu Statystycznego (GUS).
- Punkt informacyjny i odwołania: Minister Cyfryzacji poprowadzi specjalny punkt informacyjny ułatwiający kontakt z odpowiednimi dysponentami danych oraz będzie organem rozpatrującym odwołania w przypadku decyzji odmownych.
Głos przedstawicieli rządu
Wicepremier i minister cyfryzacji, Krzysztof Gawkowski, podkreśla przełomowość nowych przepisów:
Krzysztof Gawkowski zaznaczył, że ustawa ułatwia mądre dzielenie się danymi i wprowadza przejrzyste procedury dostępu do danych chronionych. Z kolei wiceminister Michał Gramatyka podkreślił, że regulacja stanowi impuls dla innowacji i rozwoju rynku danych, sprzyjając powstawaniu nowych firm.
Źródła:
-
- Oficjalny komunikat prasowy: Ministerstwo Cyfryzacji: https://www.gov.pl/web/cyfryzacja/ustawa-o-zarzadzaniu-danymi-juz-obowiazuje
- Unijne ramy prawne: Rozporządzenie Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) 2022/868 z dnia 30 maja 2022 r. w sprawie europejskiego zarządzania danymi (Data Governance Act): https://eur-lex.europa.eu/legal-content/PL/ALL/?uri=CELEX:32022R0868
