Białystok StronyPodlasia.pl

Współczesna dezinformacja medyczna przestała być niszowym problemem internetowych forów dyskusyjnych, a na stałe wpisała się w krajobraz medialny głównego nurtu w Polsce. Jak wynika z najnowszego, przełomowego raportu „Dezinformacja medyczna”, przygotowanego przez ekspertki i ekspertów z Uniwersytetu Medycznego we Wrocławiu (UMW) we współpracy z firmą Mediaboard, debata wokół tego zjawiska osiągnęła w naszym kraju bezprecedensową skalę. W analizowanym okresie od stycznia 2025 do maja 2026 roku odnotowano ponad 32 tysiące publikacji w mediach tradycyjnych oraz niemal 350 tysięcy wpisów w social mediach, które wygenerowały miliardowe zasięgi.

Fałszywe porady zdrowotne i pseudonaukowe teorie przestały przypominać prymitywne teorie spiskowe. Dziś ubierają się w „kostium prawdy”, manipulując faktami w celach zarobkowych lub ideologicznych.

Choć ruchy antyszczepionkowe wciąż generują lwią część nieprawdziwych narracji (54% analizowanego przekazu), to na sile gwałtownie zyskują tematy związane ze stylem życia. 

Jednym z najbardziej wyrafinowanych i podstępnych mechanizmów jest stosowanie tzw. „Zombie Papers”. Są to publikacje naukowe, które oficjalnie wycofano z obiegu akademickiego z powodu rażących błędów metodologicznych, nierzetelności, a nawet celowego fałszowania danych.

W świecie realnej nauki te teksty przestały istnieć, jednak internet zachowuje je na zawsze. Cyfrowi szarlatani powołują się na te „trupy” jako na rzekome dowody ukrywanej przez system prawdy. Podręcznym przykładem jest sfałszowana praca Andrew Wakefielda o rzekomym związku szczepionki MMR z autyzmem, która pomimo oficjalnego potępienia wciąż napędza ruchy antyszczepionkowe na całym świecie.

Dodatkowo, oszuści chętnie wykorzystują technikę autorytetu oraz najnowsze technologie. Wykorzystanie sztucznej inteligencji doprowadziło do wysypu cyfrowych „AI-lekarzy”, fałszywych recenzji oraz deepfake’ów, w których wizerunki znanych medyków bezprawnie zachęcają do zakupu niesprawdzonych preparatów.

Wbrew powszechnemu przekonaniu, że na internetowe oszustwa podatni są głównie seniorzy, badania wskazują zupełnie inny wektor. Najłatwiejszym celem dla internetowych guru stają się młodzi dorośli.

Młode pokolenie czerpie wiedzę o zdrowiu niemal wyłącznie z platform takich jak YouTube (który odpowiada za ponad 54% wpisów w social mediach związanych z dezinformacją medyczną) czy TikTok. Dynamiczne i angażujące materiały wideo sprzyjają budowaniu złudnego poczucia zaufania. Młodzi rzadko weryfikują pierwotne źródła informacji, ulegając personalizacji przekazu i emocjonalnym opowieściom pseudomedycznych influencerów.

Konsekwencje medycznego kłamstwa rzadko kończą się na ekranie smartfona. Autorki raportu z UMW przypominają dramatyczny przykład z Japonii. W wyniku medialnej nagonki i rozpowszechniania fake newsów o rzekomych powikłaniach po szczepionce przeciwko wirusowi HPV, poziom wyszczepialności w tym kraju runął drastycznie z 80% do niespełna 1%. Zarzuty wobec preparatu nigdy nie znalazły potwierdzenia w faktach, lecz spadek zaufania doprowadził do dziesiątek tysięcy nadmiarowych zachorowań na raka szyjki macicy oraz tysięcy zgonów pacjentek, których można było uniknąć.

Eksperci są zgodni – same zakazy i regulacje prawne nie rozwiążą problemu, choć polski parlament przygotowuje już odpowiednie kroki legislacyjne (m.in. tzw. ustawę „Lex Szarlatan”). Kluczem jest edukacja i wykształcenie krytycznego myślenia.

W odpowiedzi na kryzys zaufania publicznego, przy Uniwersytecie Medycznym we Wrocławiu powstaje Centrum Odkryć Medycznych. Ma ono działać jak swoista tarcza, popularyzując rzetelną wiedzę z zakresu transplantologii, szczepień i antybiotykoterapii, zanim pacjenci trafią na manipulacje w sieci.

Główna zasada bezpieczeństwa dla każdego internauty brzmi: im większe emocje – strach, ekscytację lub gniew – wywołuje dany tekst, tym głębszy oddech należy wziąć przed kliknięciem przycisku „udostępnij”. Dezinformacja karmi się emocjami, a chłodna weryfikacja w kilku niezależnych, oficjalnych źródłach to najlepszy lek na cyfrową medycynę alternatywną.